Son illərdə sağlam həyat tərzinə maraq artdıqca market rəflərində “dietik”, “light”, “şəkərsiz”, “yağsız” kimi yazılarla təqdim olunan məhsulların sayı da çoxalıb.
Mövzu ilə bağlı qida eksperti Asim Vəliyev “İnformator.az”a açıqlamasında bildirib ki, etiketdə istehlakçını çaşdıran, xüsusilə də məhsula müalicəvi təsir verən ifadələrə yol verilməməlidir:
“Nəzərə alınmalıdır ki, bu tip məhsullar həmişə sağlam demək deyil. Etiketində dietik, şəkərsiz, light, yağsız yazılması məhsulun mütləq faydalı olmasına zəmanət vermir. Bir çox ölkələrdə şəkərsiz, az yağlı, enerjisi azaldılmış, light kimi ifadələr qida iddiaları sayılır və qaydalarla tənzimlənir. Məsələn, Avropa İttifaqında “light” iddiası “reduced”, yəni azaldılmış şərtlərinə uyğun olmalıdır və nəyin azaldıldığını da göstərməlidir. Adətən müqayisəli azalma tələbi var. Azərbaycanda isə etiketlənmədə qanunvericiliyin tələblərinə əməl olunması vurğulanır. Etiketdə istehlakçını çaşdıran, xüsusilə də məhsula müalicəvi təsir verən ifadələrə yol verilməməlidir. AQTA bu mövzuda sahibkarlara rəsmi müraciətlər edib. Eyni zamanda, mediada qanunvericilik dəyişiklikləri fonunda qida məhsullarına “müalicəvi”, “pəhriz” kimi adların verilməsi ilə bağlı məhdudiyyətlər barədə məlumatlar dərc olunub. Şəkər əvəzedicilərinin çoxu “qəbul edilən gündəlik doza” limiti daxilində istifadə olunduqda bir çox qurumlar vasitəsilə təhlükəsiz sayılır. Məsələn, EFSA aspartam üçün ADI-ni 40 mq/kq/gün kimi göstərir. ÜST isə 2023-cü ildə qeyri-şəkər dadlandırıcıların çəki nəzarəti məqsədilə rutin istifadəsini tövsiyə etmədiyini bildirib. “Light” məhsullarda kalori və yağ azaldılması qida dəyərinə bəzi təsirləri var. Yağ azaldılanda məhsulun kalorisi düşə bilir. Bəzən dadı qorumaq üçün nişasta, duz və ya dadlandırıcılar artırıla bilir. Yağda həll olan vitaminlərin (A, D, E, K) mənimsənilməsi bəzi qidalarda yağ miqdarı çox aşağı olanda zəifləyə bilir. “Light” ifadəsi bəzən yalnız bir göstəriciyə aiddir. Məsələn, “light – duzu azaldılıb”. Amma istehlakçı bunu “hər şey azdır” kimi başa düşə bilər. Avropa İttifaqı qaydalarında “light” iddiasının nəyə görə “light” olduğunu bildirməsi tələbi var. Bu məhsulların hamısı eyni deyil və risklər var. İnsan “dietikdir” deyib daha çox porsiya yeyir və nəticədə kalori yenə artır. Şirinliyə öyrəşmə davam edə bilər. Bu da ümumi rasionda şəkər istəyini azaltmaya bilər. Bu məhsulları alarkən diqqət edilməli bəzi məqamlar var. “Şəkərsiz” (sugar-free) ilə “şəkər əlavə olunmayıb” (no added sugar) eyni deyil. Tərkibdə meyvə şirəsi konsentratı, bal, sirop və s. ola bilər. Qida dəyəri cədvəli (100 q / 100 ml üzrə) üzrə kalori, karbohidrat, şəkərlər, yağ, doymuş yağ, duz miqdarına diqqət edilməlidir. Tərkib siyahısında dadlandırıcıların adına diqqət edilməlidir. “1 porsiya” çox kiçik yazılıbsa, real yeyilən miqdarda kalori yüksələ bilər. Marketinq də sözlər yox, rəqəmlər əsasdır “Fit”, “diet”, “light” sözündən çox, qram və kkal diqqət olunmalıdır”.
- Fidan Abbaszadə
